Hoe kunnen musea succesvol innoveren?

Met de verdediging van mijn scriptie heb ik deze week mijn Master Bedrijfskunde aan de Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit afgerond. Onderwerp van mijn onderzoek is het managen van de paradox tussen exploratie en exploitatie bij business model innovatie in musea. Hoe kun je de huidige organisatie optimaal laten functioneren en tegelijkertijd nieuwe kansen onderzoeken en implementeren? De achtergrond van de directeur, het professionaliseren van de vrijwilligersorganisatie en het breed communiceren van een overkoepelende visie maken het verschil! Binnenkort zal ik mijn bevindingen in een blog verder toelichten!

Partime Master Bedrijfskunde RSM

24 september 2017Permalink

Opening Rijksmuseum Amsterdam op 13 april 2013

Na 10 jaar verbouwen, restaureren en renoveren zal het Rijksmuseum zaterdag 13 april door Koningin Beatrix worden geopend. Van 12.00 tot 24.00 uur is het museum gratis toegankelijk voor iedereen! Er is een speciale route uitgedacht die u langs de hoogtepunten van het Rijksmuseum brengt. Zondag 14 april is de eerste dag dat het museum in zijn geheel geopend is.

8 april 2013Permalink

De Bakermat

Bakermatten
Bakermatten

In ons dagelijks taalgebruik is de bakermat de plaats waar je geboren of opgevoed bent. Maar dat aan de bakermat een gebruiksvoorwerp ten grondslag ligt, is voor velen tegenwoordig niet meer zo vanzelfsprekend! Dit artikel wil een beeld schetsen van het ontstaan en gebruik van de bakermat.

Bakermat

Een bakermat is een platte, vaak beschilderde tenen mand met een verhoogde rug waarin tussen 1600 tot 1800 de baker plaats nam voor de verzorging van de baby. Een baker is een soort kraamverzorgster die de vroedvrouw assisteerde bij de bevalling en vaak al een paar dagen voor de bevalling in huis was. De baker was een ervaren, maar ongeschoolde, vrouw die de verzorging van de baby de eerste dagen op zich nam en jonge onervaren ouders met oude beproefde methodes bijstond.

De bakermat stond dicht bij de haard, en de verhoogde rug beschermde de baker tegen vocht en tocht. Een beschilderd kamerscherm, dat meestal toepasselijk ‘kraamschut’ genoemd werd, beschermde in een latere periode de kraamvrouw en haar baby tegen koude en tocht.

Esaias Boursse. Interieur met familieportret en kraambed, 1665-1670.
Esaias Boursse. Interieur met familieportret en kraambed, 1665-1670.

Baker

De baker nam ’s avonds de baby mee naar huis of ze logeerde tijdelijk bij het gezin. In dat geval zijn er afbeeldingen bekend waarbij de ouders slapen op de achtergrond en de baker op de voorgrond het kind voeding geeft. Om de baker ’s nachts te helpen had ze soms een nachtlichtje waarbij de dikke pit helemaal tot bovenaan in de cilinder is geplaatst. Op een tinnen band op het glas stond een romeinse tijdsverdeling. Als de baker dit lichtje ’s nachts had aangestoken kon ze dus op de zijkant van het lampje zien hoeveel uren er waren verstreken en dus wanneer de baby de laatste voeding had gekregen.

Van baker naar kraamzorg

In 1900 werden de eerste bakercursussen gegeven en in 1923 werd er een commissie ingesteld die toezicht ging houden op de kwaliteit van de kraamzorg. De adviezen van de ongeschoolde baker waren namelijk zelden medisch onderbouwd, waardoor wij nu nog steeds de uitdrukking ‘bakerpraatjes’ kennen voor beweringen die gestoeld zijn op bijgeloof.

Prestige

De rijkdom en status van de geportretteerde familie wordt in schilderijen verbeeld door de aanwezigheid van rijk interieur. Men liet de nieuwste mode in textiel en wandbekleding zien en het lits de parade of pronkbed kreeg een centrale plaats in de compositie van het schilderij. Ileen Montijn beschrijft in haar boek Tussen stro en veren, Het bed in het Nederlandse interieur (2006), dat het grootste deel van de burgers in Nederland gewoon in bedsteden bleven slapen, maar dat in de rijkste kringen omstreeks de tweede helft van de zeventiende eeuw de bedsteden vervangen werden door rijk gestoffeerde ledikanten.

Cornelis Troost. Kraamkamer, 1737.
Cornelis Troost. Kraamkamer, 1737.

Sociaal ritueel

Kraambezoek ontvangen vanuit bed heeft zijn wortels in het gebruik dat ‘kroon en bed’ als symbolen van koninklijke macht en waardigheid in Frankrijk in de de 17de eeuw door elkaar liepen. In een plechtig ritueel dat ook wel lit de justice wordt genoemd, sprak de koning recht vanuit zijn bed. Net als bij de lit d’ ange (hemelbed) of lits de parade (pronkbed), was een lit de justice een ceremoniële plaats en werd in een andere knusse kamer daadwerkelijk geslapen. Het ontvangen van kraamvisite in een lits de parade kan gezien worden als verwijzing naar de ceremoniële ontvangsten van vorsten.

Willem van Mieris. Interieur met apen, 1719.
Willem van Mieris. Interieur met apen, 1719.

Satire

Op het schilderij van Willem van Mieris wordt een opvallend gedetailleerd en realistisch interieur afgebeeld. Rechts voor de haard, gezeten in een bakermat, verschoont een aap die natuurlijk de baker voorstelt, een baby. De gedekte koffietafel was in deze periode zeker nog geen algemeen gebruik en Willem van Mieris heeft hier een parodie gemaakt op de koffieceremonie als modieuze nouveauté,  want de aap gold traditioneel als symbool voor genotzucht en luxe. Dit schilderij laat ondanks zijn realistische interieur dus de omgekeerde wereld zien!

Omstreeks 1800 is de bakermat uit het interieur verdwenen.

Bronnen:

Fock, C. Willemijn. Het Nederlandse interieur in beeld 1600-1900. Zwolle: Waanders Uitgevers, 2001.

Knoppers, Adriana. In de kraam. Wetenswaardigheden over oud-Nederlandse kraamgebruiken. Zoetermeer: Nutricia, 1975.

Laabs, Annegret. De Leidse fijnschilders uit Dresden. Zwolle: Waanders, Uitgevers, 2001.

Landwehr, John. De Nederlander uit en thuis. Spiegel van het dagelijkse leven uit bijzondere zeventiende-eeuwse boeken. Alphen aan den Rijn: A.W. Sijthoff,1981.

Montijn, Ileen. Tussen stro en veren. Het bed in het Nederlandse interieur. Wormer: Immerc bv, 2006.

Verantwoording afbeeldingen:

Bakermatten: www.johannesvermeer.info

Esaias Boursse: Fock, C. Willemijn. Het Nederlandse interieur in beeld 1600-1900. Zwolle: waanders Uitgevers, 2001.

Cornelis Troost: Fock, C. Willemijn. Het Nederlandse interieur in beeld 1600-1900. Zwolle: waanders Uitgevers, 2001.

Willem van Mieris: Laabs, Annegret. De Leidse fijnschilders uit Dresden. Zwolle: Waanders, uitgevers, 2001.

8 april 2013Permalink

De pauselijke Tiara

Pauselijke Tiara
Tiara gemaakt voor het beeld van Petrus in de Sint Pieter. Jaarlijks op 29 juni wordt de Tiara op het hoofd van het beeld geplaatst.

Met de verkiezing van Jorge Mario Bergoglio (Buenos Aires,1936) tot Franciscus, bisschop van Rome, wordt het nieuws gedomineerd door de rijke symboliek van de Rooms-katholieke kerk. Dit artikel wil ingaan op een stukje kerkgeschiedenis door te kijken naar de historische en symbolische betekenis van de pauselijke Tiara.

De pontificale of pauselijke Tiara is in vorm vergelijkbaar met een bijenkorf. De Tiara heeft meestal een geëmailleerde basis met daaromheen drie kronen. Bovenop prijkt een wereldbol, een kleine atlas, met een kruis. Aan de achterzijde hangen net als bij de mijter twee lange linten. De pauselijke Tiara is van 1143 tot 2005 een vast onderdeel geweest van het pauselijk wapen.

Het verschil tussen een mijter en een Tiara ligt in het feit dat een Tiara een niet-liturgisch ornament is dat alleen gedragen mag worden door de paus tijdens wereldse ceremonies. Het dragen van een mijter is voorbehouden aan bisschoppen, aartsbisschoppen en de paus, en wordt gebruikt bij ceremonies die onderdeel zijn van de eredienst (liturgie).

De drie kronen om de Tiara, in Latijn triregnum, symboliseren de drievoudige macht van de paus:

  1. Priester. De eerste cirkel vertegenwoordigt het universele episcopaat van de paus. (hiermee wordt bedoeld dat de paus het hoofd is van alle gelovigen in de kerk.
  2. Leraar. De tweede cirkel staat voor de oppermacht in juristrictie.
  3. Koning. De derde cirkel symboliseert de tijdelijke macht als hoofd van een land.

Afschaffing van de Tiara

Paulus VI (1897-1978) was de laatste paus die een Tiara gedragen heeft.  Hij had een zilveren exemplaar als geschenk gekregen van het aartsbisdom Milaan. In november 1963 legde Paulus VI na afloop van de Heilige Mis de Tiara demonstratief op het hoofdaltaar van de Sint Pieterbasiliek, als teken dat hij afstand deed van iedere wereldlijke macht. Toen bekend werd dat de Tiara geveild zou worden en de opbrengst gebruikt zou worden voor hulp aan de Derde wereld, heeft de Amerikaanse Katholieke kerk de Tiara aangekocht.  De Tiara wordt nu bewaard in de Basiliek van het Nationaal Heiligdom van de Onbevlekte Ontvangenis in Washington D.C.. Aan de tentoongestelde Tiara is en permanente inzamelingsactie verbonden ten behoeve van ontwikkelingshulp.

Nadat paus Paulus VI (1897-1978) symbolisch afstand had gedaan van de Tiara, is paus Johannes Paulus I (1912-1978) ook niet meer met een Tiara  gekroond. Zijn opvolger paus Johannes Paulus II (1920-2005), begon zijn ambt met een eenvoudige inauguratie zonder formele pauselijke kroning.

Paus Benedictus XVI (1927-) heeft in 2005 in zijn pauselijk wapen de Tiara zelfs vervangen door een mijter. In het wapen van de huidige paus Franciscus (1936-) is te zien dat hij hierin zijn voorganger volgt.

De Tiara in de kunst.

In de beeldende kunst is de pauselijke Tiara een veelgebruikt en herkenbaar symbool waarmee een paus geïdentificeerd kan worden. Door de eeuwen heen is de connotatie van de Tiara veranderd. Tijdens de reformatie bijvoorbeeld werd de pauselijke Tiara vaak gebruikt om kritiek te leveren op de zelfverrijking van de katholieke kerk.

Christ on a donkey, the pope on a horse.
Christ on a donkey, the pope on a horse.

Deze prent van een onbekende Duitse meester, is een voorbeeld van een voorstelling die met een kritisch oog kijkt naar het verschil in de eenvoud van Christus en de rijkdom van van de paus, die de plaatsvervanger is van Christus op aarde. Het gedicht onder de afbeelding uit scherpe kritiek op de het uiterlijk vertoon van de paus met dichtregels als: “Der Herr tregt auff ein Dorne kron, Der knecht ein dreyfach gulden kron.”

Wetenswaardigheden

In oktober 2010 duikt een pauselijke Tiara onverwacht op tijdens het Angelusgebed van paus  Benedictus XVI. Op het nieuwe pauselijk stratum (vensterkleed) prijkt een pauselijke Tiara in plaats van de mijter in het wapen van Benedictus.

Tiara als geschenk voor paus Benedictus XVI
Tiara als geschenk voor paus Benedictus XVI.

In 2011 kreeg paus Benedictus XVI van enkele Duitse gelovigen zelfs een Tiara cadeau! In een interview zegt de initiatiefnemer Dieter Philippi, dat elke paus een Tiara heeft gekregen en dat deze Tiara een symbolisch cadeau is van alle  Duitse katholieke gelovigen. De paus heeft deze tiara echter nooit gedragen.

Bronnen:

Fens, Stijn. Vaticanië. Amsterdam: Athenaeum-Polak& van Gennep, 2010.

Haaren, Saskia. Babette Hellemans, Jeroen Koch, Tanja Kootte, Janneke Raaijmakers, Joost de Wal, Guus van den Hout. Christendom in Nederland. Topstukken uit het Museum Catharijneconvent. Zwolle: Waanders Uitgevers, 2006.

www.rkk.nl

www.vatican.va

nl.wikipedia.org

Verantwoording afbeeldingen:

De pauselijke Tiara: www.vatican.va

Prent Christ on a donkey, the pope on a horse: digital special collections Universiteit Leiden. (PK-Thysiana 737)

Geschenk aan Benedictus XVI: http://kavlaanderen.blogspot.nl/2011/05/paus-benedictus-kreeg-op-25-mei-een.html

1 april 2013Permalink

Museumweekend

Het thema van het 32e museumweekend is ‘Doe een museum!’

Bezoek de inspirerende activiteiten in tal van Nederlandse musea.

Tijdens het museumweekend betaalt u bijvoorbeeld in Museum Het Prinsenhof in Delft slechts 1 euro entree. Hiermee sponsort u de restauratie van de legendarische Boekenkist van Hugo de Groot!

www.museumweekend.nl

 

 

30 maart 2013Permalink